Horudhac
Somalia waxay, nasiib darro, ka mid noqotey waddamadii la gummeystey. Gumeysiga
immanshihiisa ka hor waxaa Somalia meelo badan oo ka mid ah ka jirey nidaamyo
iyo ismaamul ay dadka Soomaaliyeed sameysteen raalina ku ahaayeen. Nidaamkii
gumeysiga markii uu soo gaarey dalka Soomaaliya wuxuu ugu horeen burburiyey
nidaamyadaas jirey, wuxuu qasey miisaankii iyo deganaashihiisi isagoo adeegsanaya
"qeybi oo xukun". Wuxuu si aad isugu deyey in uu tirtiro raad
taariikheedka dalka Soomaaliya uu lahaa iyo in uu baabi'yo isla markaana
duugo meelaha magaca iyo sharafta leh ee dalka iyo dadka Soomaaliya.
Waxaa ayaan darro noqotey iyana in aqoonyahanka Soomaaliyeed qaarkii waqtiyadii
xigey lagu barbaariyey falsafadaas, taas oo keentey daneyn la'aan taariikhda
Soomaaliyeed waqtigii gumeysiga iyo maamuladii ka dambeeyey. Waxay hal-ku-dhig
ka dhigteen wixii uu gumeysiga ka qorey Somalia. Taas aniga la yaab ilama
ahan! Sababtoo ah markii uu gumeysiga yimid Somalia, shaqsiga Soomaaliyeed
oo muslinka ah wuu iskala weynaa ama ka sariiganaayey in uu la shaqeeyo
gaalka. Dhabcan wuxuu shaqaaleystey ama askar ka dhigtey dibjirka ku jirey
mujtamaca Soomaaliyeed, dibjirkaas oo diinta iyo waddaninimada ku yareyd.
Kaas unbaa oggolaan kara in uu u dhaqmo sida gaalka. Markii gaalada cabbaar
joogtey waxaa soo baxay dad shaqaale u ah sida askarta oo u siciya ummadda
iyo kuwo shibil ah oo u adeega. Marka aan soo gaabiyo, dadkaas oo aan aqoonin
hab aan ahayn kan gaalka gumeystaha ayaa noqdey dawladii Somalia. Waayo
markii ay imanayeen waxay xukunka ka boobeen culumada, markii ay baxayeen
xukunkii looma celin ee waxaa looga tegey karaanigii, tarjumihii, adeegihii,
askarigii iwm.
Dalka Somalia wuxuu leedahay taariikh dhaxal gal ah, halgamaayaal fara badan
oo dunida caan ku ah islamarkaana u soo hurey naf, maskax iyo maal dhisida
iyo horumarinta dalka iyo dadka Soomaaliyeed. Waxaa loo baahanyahay taariikhdaas
na bareysa garashada noloshii hore ee dalka iyo dadka Soomaliyeed in la
darso. Noolasha qofka waa mid aad u gaaban marka loo fiiriyo taxanaha noolasha
aadamiga ay soo martey sida bilowga miro aruursigii, ugaarsatadii, dhulgoosigii
iyo degaanka beraleyda iyo warshadeyntii si loo gaaro horumar iyo barwaaqo.
Taariikhda magaalada Baardhere waa qeyb muhim ah ee taariikhda aan soo xusney
ee Soomaliya. Taariikhahaas waaweyn haddii la ururin lahaa si qoraal taxane
ah, waxay aad wax ooga tari lahayd kordhinta garaadka ummmada. Qormadan
oo ku saabsan taariikhda Baardhere, beled iyo jameeco ahaanba, waxaan ka
arkeyna in ay lehayd xukuumad iyo nidaam suurta geliyey in horumar la gaaro
muddo dheer ka hor inta uusan imaan gumeysiga dhulkeena. Taas oo iyana na
tuseysa in ummadda Soomaaliyeed ay lahayd nidaam ismaamul oo xor ah oo ay
dadka ka qeybqaataan.
Magaalada Baardhere waxayna ka mid tahay degmooyinka ugu faca weyn ee ka
sameysmey gudaha dhulka Somalia meel ka fog xeebta koonfureed isla markaana
lahaa maamul xor ah oo iyada u gooni ah. Waxay ka tirsaneyd gobolkii loo
yaqiiney Jubbada sare intii ay jireen maamulkii gumeysiga iyo dawladii rayidka
ee ka dambeysey. Waxay ka mid noqotey gobolkii jubada dhexe muddo gaaban,
markii xukuumadii militeriga abuurtey gobolo hor leh. Ka dib gobolka Gedo
oo isbixin waayey dhaqaale ahaan ayaa lagu kabey. Halkaas ayeyna ka tirsanayd
ilaa maamulki militeriga ka burburey.
Juqraafi ahaan Baardhere waxay ku taala inta u dhexeysa 2-3° woqooyi
dhulbaraha (lool) iyo 42-43° (Dhigaha). Waxay u jirta xeebta Barawe
qiyaas dhan 250 km. Cimiladeeda waa mid aad u kulul, taas oo u sahlineysa
in saanadka oo idil beeraha laga faaideysankaro marka la istimaalayo waraabka
beeraha. Nasiib darro biyaha oo dhulka ka hooseeya awgeed waxaa adag soo
saarka biyaha waraabka beeraha marka aan la isticmaleynin matoorka biyaha.
Baardhere waxay aad ugu hormarsantahay tacabka beeraha noocyadiisa kala
duwan. Beeraha roobka oo laga soo saaro dalagyada intooda badan waa lafdhabarka
dhaqaalaha. Waxay si gaar ah ugu caanbaxdey sannadihii dambe basasha iyo
tubaakada oo loo iibgeyo gudaha iyo dibedda Somalia.
Magaalada aasaaskeed wuxuu ahaa baar weyn oo ku yaaley weyn. Magaca Baardhere
wuxuu ka soo jeedaa laba erey oo kala ah baar iyo dheer. Baar waa geed inta
badan ka baxa webiyada hareerahooda (magaca laatiinka waa Hyphaene). Baar
wuxuu leeyahay manaafacaad badan. Wuxuu dhalaa miro loo yaqaano "qoono".
Qoonada waxay ka koobantahay laf hoose, duf dhexe iyo xuub kore. Marka ay
cayriinka tahay waa cagaar, marka ay bislaatana waxay leedahay midab dhiiga.
Qoonada xuubkeeda kore iyo dufka dhexe waa la cunnaa. Waxay leedahay dhadhamo
kala duwan sida macaan, qaraar, dhadhanlaaw; waxayna ku xirantahay nooca
geedka iyo inta geedka webiga u jiro. Lafta hoose (sedka) ku jira waxaa
lagu xardhaa xoolaha. Geedka baarka wuxuu bixiyaa laamo iyo caleemo. waxaana
lagu dhistaa guryaha. Caleenta dusha ayaa laga saara, xajmigana baarkana
waxaa laga dhigtaa tiir. Isticmaalka baarka waxaa ka mid ahaa in loo isticmaalo
gaadiid ahaan. Tiirarka baarka oo dhowr ah ayaa inta la isku xiro loo isticmaali
jirey in lagaga gudbo webiga ama lagu rarto alaabta sida doonta, gaar ahaan
dhista guryaha iwm, waxaana loo yaqaaney Sablo.
Geedka baarka xajmigiisa iyo faracyadiisa marka la xoqo waxaa ka soo baxa dheecaan u eg midabka caanaha oo dhadhankooda macyahay marka ay cusubyihiin. Caanaha baarka waxaa loo yaqaana shalabow, waxayna socodsiiyaan sida la sheego caloosha haddii la cabo marka ay macyihiin. Marka caanahaas meel la dhigo in muddo ah dhadhankooda wuu isbedela, waana lagu sakhraama sida khamrada oo kale. Bilowgii lixdanaadkii waxaa fidey ku xadgudub iyo isticmaal